شركت تعاوني زنبورداران استان هرمزگان

رنگ و خواص درماني چند نمونه عسل

توليد كنندگان عسل براي حضور در بازار جهاني به استانداردهاي بين المللي نياز دارند , اين استانداردها در جلسات و نشست هاي متخصصين بر اساس جمع بندي نتايج حاصله از آزمايشات روزانه اي كه در آزمايشگاههاي مرجع بر روي عسل هاي ارسالي از كشورهاي مختلف انجام مي شود , بدست ميآيد .

با نگاهي بر آمار و ارقام تصويب شده توسط استانداردهای بين المللی ميتوان دريافت كه عسل ايران ميتواند به  درجاتِ  بالايي از استاندارد جهاني دست يابد و اين امر منوط به چند شرط است :

1.  آلوده نكردن عسل به سموم و داروها .

2.مخلوط نكردن عسل با شربتِ حاصله از تغذيه دستي .

3. حفظ عناصر مفيد و آنزيم هاي عسل ( حرارت نديدن عسل ) .

  اميد است اين مقاله ترجمه شده بتواند مورد استفاده كارشناسان قرار گيرد و همچنين باعث تشويق توليد كنندگان عسل , به توليد عسل استاندارد و  مرغوب  شود.

•  روش هاي بررسي كيفيت عسل , مقررات و استانداردهاي بين المللي

 مروري بر كار كميسيون بين المللي عسل:

     استانداردهاي بين المللي كه در دستورالعمل اروپايي و در استاندارد غذايي كد كس تدوين شده ، هر دو در حال بازنگري ميباشند.

در اين مقاله اطلاعات موجود مربوط به شاخص هاي مختلف كيفيت و روش هاي مورد استفاده براي تعيين اين شاخصها مورد بررسي قرار گرفته است.

جهت بررسي روش هاي آناليز و مقررات مندرج در دستورالعمل اروپا و در استاندارد غذايي كدكس , كميسيون بين المللي عسل  IHC در سال 1990 تشكيل شده تا روش هاي آناليز و استانداردهاي عسل را مورد بازبيني قرار دهد.

 نويسندگان اين مقاله بعنوان اعضاء‌ كميسيون ، با ارايه آمار و اطلاعات در تدوين مقاله حاضر سهيم بوده اند.

اين كميسيون با برگزاري جلسات مشترك با كميسيون غذايي سوييس  SFM روش هاي كنترل كيفيت عسل را  تنظيم كرده است. روشها ابتدا در كميسيون غذايي سوييس مطرح و سپس با اندكي تغيير به ثبت رسيده است.

 در اين كميسيون اطلاعات موجود درباره معيارهاي مختلف كيفي و روش هاي مورد استفاده تعيين كيفيت, بررسي شده است.

 در نظر است اطلاعات لازم در اختيار متخصصين شيمي مواد غذايي و مسئولين مربوط به كميسيون بين المللي عسل و همچنين مسئولين قانون گذاري و تصميم گير در تشخيص عسل قرار گيرد.

 رطوبت:

هر چه ميزان رطوبت عسل بيشتر باشد , احتمال تخمير آن بيشتر است .   حداكثر ميزان 21 گرم در100 گرم عسل در استاندارد جديد پيشنهاد شده است  . بر اساس استاندارد جديد عسل شبدر استثناء ‌نشده , و لذا حداكثر رطوبت براي عسل شبدر نيز همان 21 % ميباشد. در عمل ، اين ميزان رطوبت بندرت ديده ميشود. در آزمايشات روزمره كنترل كيفيت انجام شده بر روي 30000 نمونه , توسط كميته بين المللي تعيين كيفيت عسل در طول سالهاي97 تا 1989 ، 91تا 95در صد  همه عسلها ، ميزان رطوبت كمتر از 20 داشته اند . همچنين در سوييس اين استاندارد در بيست سال گذشته بطور موفقيت آميز مورد استفاده قرار گرفته ، تا اينكه در آخرين بازبيني سازمان غذايي سوييس ميزان حداكثر رطوبت21 % را كه اتحاديه اروپا پيشنهاد كرده بود, پذيرفت .

خيلي از سازمانهاي ملي زنبورداري (مثل آلمان، بلژيك، اتريش ، ايتاليا، و سوييس) حداكثر رطوبت عسل را بين 18 تا 5/18 گرم در صد پذيرفته اند.

مواد معدني (خاكستر):

     خاكستر يك عامل كيفي و متمايزكننده عسل هاي مختلف از عسلك ميباشد. ميزان خاكستر عسل (عسل با منشاء گياهي) نسبت به ميزان خاكستر عسلك (عسل با منشاء حشرات ) كمتر است . در حال حاضر ، اين معيار با هدايت الكتريكي جايگزين شده است . استفاده از معيار خاكستر بعنوان يك فاكتور تعيين كيفيت در دوره انتقالي بايد حفظ شود, تا زمانيكه هدايت الكتريكي عسل ، بعنوان استاندارد جهاني پذيرفته شود.

 اسيديته:

    استاندارد قديمي عسل ميزان حداكثر   40  ميلي اكي والان در هر كيلوگرم را پذيرفته بود كه در دستورالعمل كدكس تا 50 ميلي اكي والان در كيلوگرم افزايش پيدا كرده است، اگر چه تعدادي از عسل ها وجود دارند كه  بطور طبيعي اسيديته بالا دارند.

 هيدروكسي متيل فورفورال:

     فاكتور اصلي در تعيين كيفيت عسل و معرف حرارت ديدن عسل ميباشد. در عسل هاي تازه ، عملاً هيدروكسي متيل فورفورال  HMF  وجود ندارد. اما با حرارت دادن عسل يا نگهداری در محل نامناسب، در عسل ايجاد شده و بتدريج افزايش مي يابد و به PH  عسل و درجه حرارت محل نگهداری بستگي دارد.

     برخي از اتحاديه هاي زنبورداران اروپايي (آلمان، بلژيك، ايتاليا، اتريش) نمونه عسل خود را با عنوان عسل با كيفيت (با حداكثر 15  ميلي گرم HMF  ) ارايه ميكنند. در تجارت بين المللي حداكثر 40 ميلي گرم در كيلوگرم پذيرفته شده است.

 در طي 10 سال كنترل مداوم عسل در انستيتو آناليز عسل (IHA) در برمن آلمان, در بيشتر از 90% نمونه هاي عسل فرآوري شده ( 30000 نمونه ) و بيشتر از 85% عسل تجاری ( 2000 نمونه ) , ميزان HMF كمتر از 30 ميلي گرم بوده است.

     حداكثر   ميزان پذيرفته شده HMF توسط كدكس 60 ميلي گرم در كيلوگرم است. ذخيره عسل در كشورهاي گرمسير باعث افزايش HMF ميشود, لذا پيشنهاد افزايش ميزان حداكثر گرديده است . آخرين پيشنهاد داده شده توسط اتحاديه اروپا ميزان استاندارد حداكثر 40 ميلي گرم در كيلوگرم ميباشد.

 يك راه حل ممكن براي اين فاكتور كيفي , ارايه يك استاندارد منطقه اي ميباشد.

 فعاليت دياستاز (آميلاز) :

     فعاليت دياستاز ( DN ) , يك فاكتور كيفي است كه در اثر ماندگاري عسل و حرارت تغيير ميكند و نشانگر تازه بودن يا حرارت دادن عسل ميباشد. حداقل استاندارد ميزان فعاليت دياستاز 8 است . در كنترل روزانه و طولاني مدت انستيتو آناليز عسل (IHA) در92% عسل هاي فرآوري نشده (2000 نمونه) و بيش از 88% عسل هاي فله (1000 نمونه) ميزان DN بيشتر از 8 بوده است . در هنگام قرائت نتيجه دياستاز بايد در نظر داشت كه برخي از عسل هاي تك گل بطور طبيعي داراي فعاليت دياستازي پايين هستند.

 قندها:

     قسمت اعظم قندهاي عسل را قندهاي احيا کننده تشكيل ميدهند. ولي در عسلك مخلوط با عسل اين وضعيت متفاوت و بيشتر قندها را,  قندهاي مركب غير احيا کننده مثل ملزتيوز، مالتوتريپوز و رافينوز تشكيل ميدهند. با توجه به اين يافته ها استاندارد قندها تعيين گرديده و بر خلاف استاندارد گذشته كه ميزان آن 60 گرم در صد بوده , حداقل 45 گرم در صد  جهت قندهاي احيا کننده پذيرفته شده است. با اندازه گيري قندهاي احيا کننده , تفاوت بين عسل و عسلك تعيين ميشود. اما اين تفاوت ها را ميتوان با ساير روش ها مثل استفاده از هدايت الكتريكي تعيين نمود. بحث هاي فراواني براي جايگزيني اندازه گيري قندهاي احيا کننده با قندهاي اختصاصي وجود دارد، كه در قسمت بعد اشاره مي شود .

مواد جامد غير قابل حل در آب :

     اندازه گيري مواد غير محلول، براي تعيين ناخالصي بيش از حد مجاز عسل , ابزار مهمي مي باشد. با وجوديكه هم اكنون بخش قابل توجهي از عسل دنيا را با فشردن شانهاي عسل استخراج ميكنند, امروزه تقريباً همه عسل هاي تجاري پس از سانتريفيوژ كردن استحصال ميشوند. بنظر ميرسد كه ميزان حداكثر مجاز ( 0/1گرم در  100 گرم عسل ) خيلي زياد است. معمولاً در عسل ها  ميزان اين مواد كم و در مقياس 05/0 تا 005/0 گرم در  100 گرم يافت ميشود.

     موم ، كه ميزان آن در استاندارد Codex تعيين نشده , ماده اصلي مواد غير محلول است. بمنظور صاف كردن عسل از فيلتر كاغذي استفاده ميشود ، اما اين متد تا كنون پذيرفته نشده است.

معيارهاي ويژه براي استاندارد بين المللي عسل :

 ارقام مربوط به ميزان قند و ميزان هدايت الكتريكي كه از آناليز آزمايشگاههاي نويسندگان اين مقاله جمع آوري شده در جداول 3 و 4 آمده است . 50% آمار از برمن آلمان است , در اين محل عسل هاي ارسالي از اروپا (اغلب عسل مخلوط با عسلك) , آسيا (اغلب چين)، آمريكاي جنوبي و شمالي و استراليا بطور روزمره آزمايش ميشوند . آمار مربوط به عسل هاي تك گل از ساير آزمايشگاهها و كشورهاي ديگر مي باشند.

هدايت الكتريكي:

     امروزه هدايت الكتريكي بجاي بررسي خاكستر , مقياس مناسبي براي تشخيص عسل از عسلك ميباشد. اين معيار به خاكستر و اسيد موجود در عسل بستگي دارد. هر چه ميزان اين مواد بيشتر باشد هدايت الكتريكي بيشتر است. يك ارتباط خطي بين ميزان خاكستر و هدايت الكتريكي برقرار است.

C   = 0.14+ 1.74 A

     در اينجا C هدايت الكتريكي بر حسب هزارم ثانیه در سانتي متر (mS/cm) و A گرم در 100 گرم عسل ميباشد.

ارقام هدايت الكتريكي عسل ها, عسل هاي تك گل و عسلك در جدول شماره 3 خلاصه شده است. بر اساس اين آمار ميزان هدايت الكتريكي در عسل هاي مخلوط با عسلك بايد كمتر از  mS/cm8/0باشد و اين ميزان در عسلك و عسل شاه بلوط بيشتر از  mS/cm8/0 مي باشد. عسل تعدادي از گل ها و همچنين مخلوط آنها، استثناء بوده و تفاوت فاحشي در ميزان هدايت الكتريكي آنها وجود دارد.

با توجه به نياز به اطلاعات بيشتر درباره عسل ها ، ضروري است استانداردهاي عسل هاي اختصاصي با منشاء گياهي و جغرافيايي مختلف مشخص شود.

 اندازه گيري هدايت الكتريكي سهل و سريع بوده و به ابزارهاي گران قيمت نياز ندارد , استفاده هاي فراواني از آن براي تشخيص عسل هاي تك گل از يكديگر و تميز عسلك از عسل ,ميشود. بنابراين مقدمتاً گنجاندن هدايت الكتريكي در استاندارد بين المللي پيشنهاد گرديد.

قندهاي اختصاصي:

در جدول 4 آمار مربوط به مجموع فروكتوز و گلوكز و همچنين قند ساكاروز حدود 3500 نمونه از عسل هاي تك گل و مخلوط آمده است . اين آمار اغلب مربوط به نتايج آزمايشات انجام شده در آزمايشگاههاي نويسندگان اين مقاله مي باشد , با دو استثناء مربوط به آمار ساكاروز كه از منبع ديگري گرفته شده است. بر اساس اين آمار استاندارد عمومي مجموع فروكتوز و گلوكز 60 گرم در صد براي عسل و براي عسلك  45 گرم در صد , پيشنهاد گرديده است . در 99% ‌موارد آناليز عسل ميتوان به اين استاندارد اطمينان نمود.

 براي ساكاروز وضعيت اندكي پيچيده است. استاندارد عمومي 5 گرم در صد را ميتوان در 99% موارد پذيرفت.

 عسل هاي تك گل مثل عسل حبش اوتي (Banksia) ، مركبات  (Citrus) ،‌ماش معطر يا اسپرس (Hedysarum)، يونجه (Medicago) و اقاقيا (Robinia) استثناء بوده و استاندارد ساكاروز آنها g/100g 10 می باشد.

ميزان استاندارد ساكاروز برای عسل اسطوخودوس  (Lavandula ) 15 گرم در صد , تعيين گرديده است.

     مجموع ميزان فروكتوز و گلوكز خيلي به مجموع قندهاي احيا کننده نزديك است. چون اين دو قند بيش از 90% قندهاي احيا کننده را تشكيل ميدهند. در واقع استاندارد حداقل پيشنهاد شده براي جمع گلوكز و فروكتوز  عسل 60 گرم در صد و براي عسلك 45 گرم در صد ميباشد و براي قندهاي احيا کننده عسل ميزان 65 گرم در صد و براي عسلك همان 45 گرم در صد پذيرفته شده است.

     تعيين استاندارد براي عسل هاي اختصاصي نتايج مثبتي را براي كنترل معمول عسل بدنبال  خواهد داشت . در حال حاضر ميزان قند نمونه عسل هاي تجاري از نظر استاندارد بررسي ميشوند ، اما اين بررسي پاسخگوي كيفيت عسل نمي باشد . و ضرورت دارد ميزان قند نمونه هاي عسل از جنبه هاي مختلف كيفيت مورد بررسي قرار گيرند . در اين راستا نسبت فروكتوز به گلوكز و غلظت ساكاروز شواهد خوبي براي تفكيك بين عسل هاي تك گل از يكديگر ميباشند . همچنين ميزان ملزتيوز ، مالتوتريوز و دو اليگوساكاريد ديگر معيار خوبي براي تفكيك عسلك موجود در عسل است . همچنين طيف اختصاصي قندها اطلاعاتي درباره كيفيت , اعتبار و رسيده بودن عسل ارايه مينمايد.

 فاكتورهاي كيفي فوق استاندارد:

     تعدادي معيار كيفي مفيد ,علاوه بر مقررات معمول بين المللي , وجود دارد كه براي تعيين كيفيت عسل بكار ميرود.

فعاليت انورتاز ( استاندارد تازگي عسل ):

     اين آنزيم اختصاصاً به حرارت و ذخيره سازي عسل حساس ميباشد و بعنوان معيار تازگي عسل شناخته ميشود . براي عسل تازه و حرارت نديده عدد انورتاز   10 پيشنهاد گرديده و براي عسل هايي كه داراي فعاليت آنزيمي پايين ميباشند عدد انورتاز بيش از 4 تعيين شده است. اگر چه فعاليت انورتاز همانند دياستاز از نظر طبيعي تفاوت زيادي ميكند. ولي اثر آن در تعيين كيفيت عسل ثابت شده است.  فعاليت انورتاز در اتحاديه هاي زنبورداران آلمان و بلژيك مورد استفاده ميباشد.

 پرولين:

    ميزان پرولين عسل نشانگر رسيده بودن و طبيعی بودن عسل است و ميزان پايين آن نشانگر نارس بودن يا تغذيه دستی کندو با شکر است. براي عسل خالص 180 ميلي گرم در كيلوگرم پرولين ميزان حداقلي است كه براي آزمايشگاههاي كنترل پذيرفته شده است .بهر حال بايد در نظر داشت كه بسته به نوع عسل ميزان پرولين تفاوت زيادي خواهد داشت.

     گردش نوري:

 انحراف نور در اثر قندهاي مختلف عسل يك معيار مهم است . اندازه گيري انحراف نور در حال حاضر در يونان، ايتاليا، انگلستان براي تشخيص عسل از عسلك بكار ميرود. در ايتاليا مشخص گرديده كه عسل از نظر گردش نوري ارزش منفي داشته در صورتيكه عسلك داراي گردش نوري مثبت است . اينكه آيا اين روش قابليت شناسايي عسل هاي مناطق مختلف جغرافيايي را دارد , بستگي به مطالعات آتي دارد.

بحث:

     مقاله حاضر ، مروري خلاصه بر آخرين اطلاعات و دستورالعمل هاي بين المللي مربوط به روش هاي آناليز و معيارهاي كيفي مورد استفاده در تعيين كيفيت عسل ميباشد . بحث هاي زيادي جهت تصويب استانداردهاي جديد و استفاده از قندهاي اختصاصي و هدايت الكتريكي مطرح شده است. در سي سال اخير از قندهاي احيا کننده و خاكستر بعنوان فاكتورهاي تعيين كيفيت استفاده شده ,  در صورتيكه در حال حاضر از قندهاي اختصاصي و هدايت الكتريكي بعنوان شاخص در استاندارد بين المللي عسل استفاده مي شود.

     علاوه بر معيارهاي برشمرده شده در اين بررسي ، تست هاي بهداشتي , معيارهاي تعيين آلودگي، توسط استاندارد Codex ارايه شده است.

     بعلاوه, متخصصان عسل معيارهاي ديگري براي تعيين منشاء گياهي يا جغرافيايي عسل , مخصوصاً براي تعيين خصوصيات عسل هاي تك گل , بكار مي گيرند . در آينده كميسيون بین المللی  در نظر دارد روش ها و معيارهاي مورد نياز كيفي شيميايي براي عسل هاي تك گل را كه در چند كشور مورد استفاده بوده است و در تجارت بين المللي عسل رسماً  استفاده نميشود,آماده و ارايه نمايد.

منبع    http://www.iran-honeybee.netfirms.com/Honey%20Standard.htm    

اولين شركت تعاوني زنبورداران در استان هرمزگان به نام شركت تعاوني كشاورزي زنبورداران سواحل خليج هميشه فارس تاسيس گرديد.اين شركت يك شركت تعاوني توليد و توزيع است كه نهاده هاي مورد نياز زنبوردارن را بين زنبورداران توزيع و و عمليات بازاريابي محصولات توليدي اعضا را انجام ميدهد.اين شركت در تاريخ 87/12/4  به شماره ثبت 10595 در سازمان ثبت اسناد و املاك استان هرمزگان به ثبت رسيده است.اين شركت در حال حاضر داراي ۵۰ عضو بوده و آمادگي خود را براي عرضه عسل 100% طبيعي كه داراي تائيديه آزمايشگاه ميباشد اعلام مينمايد.براي اطلاعات بيشتر با شماره تلفن 09171588878 تماس بگيريد.

ژله شاهانه یا ژله سلطنتی توسط غدد مادون حلقی زنبورهای کارگر پرستار  وقتی در سن  2 تا 12 روزگی هستند ترشح میشود. و به عنوان غذای اصلی ملکه  در تمام دوران زندگی او  و به نوزادان کارگر یا نر  در سه روز اول دوره لاروی داده میشود.مقدارتولید و ترشح ژله شاهانه توسط زنبورهای کارگر بستگی به میزان تغذیه آنها با گرده گل دارد.ژله شاهانه ماده ایست خامه مانند به رنگ سفید شیری ،با بویی کمی تند و مزه تلخ حاوی مقدار زیادی ازت بوده  و حالت اسیدی دارد.ترکیب شیمیایی ژله شاهانه  بسیار پیچیده بوده  ولی به طور توسط از مواد ذیل تشکیل یافته است.

ژله شا هانه همان نقشی را در زندگی و رشد لاروهای زنبورعسل بازی میکند که شیر در زندگی و رشد کودک انسان بازی میکند.بدون ژله رویال هیچ لاروی رشد نمیکند همانطوریکه بدون شیر زندگی و رشد کودکان ما غیر ممکن میشود.تمام لاروها در 3 روز اول زندگی تنها با ژله رویال که ماده ای غنی از مواد غذای ایست تغذیه میگردند.در روز چهارم به غذای لارو زنبور کارگر و نر، عسل و گرده گل هم اضافه میگردد. لاروی که قرار است به ملکه تبدیل گردد تا آخر دوره لاروی با ژله رویال تغذیه میگردد.هر لارو جوان ملکه حتی اگر یکبار هم گرده گل خورده باشد تبدیل به ملکه نمیگردد و تبدیل به زنبور کارگر میشود.بخاطر همین قدرت فوق العاده ژله رویال است  که ملکه در 16 روز مراحل تخم،لارو و شفیرگی را پشت سر میگذارد و متولد میگردد در صورتیکه زنبور کارگر که با عسل و گرده گل تغذیه گردیده به 21 روز زمان نیاز دارد تا این مراحل را پشت سر بگذارد در صورتیکه تخم زنبور کارگر و ملکه هر دو یکساند  و تنها چیزی که باعث رشد تخمدان ملکه  و عقیم ماندن کارگرها میگردد ژله رویال میباشد.

خواص ژله رویال در تقویت قوای جنسی و افزایش میل جنسی سالیان متمادی یک موضوع جالب  و بحث انگیز بوده است و در برخی کشورها این ماده در ساخت کرمهای زیبایی برای حفظ سلامت ظاهری  و محافظت از پوست مورد استفاده قرار میگیرد.طبق تحقیقات دانشمندان افزودن ژله رویال به جیره غذایی حشرات،خوکچه های هندی و موشها و دیگر جانوران آزمایشگاهی طول عمر آنها را 30 درصد افزایش داده است.تغذیه مرغ با ژله رویال باعث افزایش تخمگذاری  و از سرگیری تخمگذاری مرغان پیر میگردد.

بسیاری محققین عقیده دارند این ماده همان تاثیری را که روی حیوانات دیگر دارد روی انسان نیز دارد. و باعث افزایش طول عمر انسان  و پیشگیری موقت از پیری زودرس میگردد.

از ژله رويال در ساختن  مواد حافظ پوست یاستفاده ميگردد. و با نتایج موفقیت آمیز در مورد بیماریهای قلب و عروق و رگها ،ناراحتی های لوله گوارش،ورم سرخرگها ،پارکینسون و مداوای بیماریهای آنفولانزا ،سل،تب مالت مورد استفاده قرار گرفته  و به علت داشتن استیل کولین (این ماده در انتقال امواج عصبی در بدن انسان فعالیت دارد) در درمان بماریهای  عصبی و فشارخون مورد مصرف قرار میگیرد.ژله رویال  درای خاصیت آنتی بیوتیکی  و باکتریسیدی با طیف عملکرد وسیع  نيز ميباشد.

1-سه روز اول زندگی، زنبوران كارگر درون كندو جهت كسب نیرو و رشد غده‌های بدن به سر می‌برند كه در این مدت نظافت سلولهای كندو را برای تخمگذاری ملكه انجام می‌دهند.

2-از سه روزگی تا شش روزگی زنبوران كارگر به لاروهای بزرگتر مخلوطی از عسل و گرده می‌خورانند و در ششمین روز رشد، غددی در ناحیه سر آنها نمایان می‌شود كه شاه انگبین یا ژله شاهانه تولید می‌كنند. از این زمان آنها می‌توان لاروهای كوچكتر (تا سه روزگی) را نیز تغذیه كند.

3-بعد از آن غدد مومی آنها فعال شده و تا بیستمین روز زندگی در امر موم‌سازی و تبدیل شهد به عسل شركت می‌كند. وظیفه تهویه هوا جهت كاهش دما، رطوبت كندو و حفاظت از درب ورودی كندو از دیگر وظایف آنهاست.

4-بعد از روز بیستم زنبور كارگر تلاش خود را جهت جمع‌آوری شهد و گرده انجام می‌دهد. همچنین عمل جهت‌یابی و جاسازی عسل، گرده، شهد و آب در سلولها و جلوگیری از غارت را انجام می‌دهند.

الف- ملكه

ملكه مادر تمام زنبورهاست، تخم می‌گذارد و تكثیر توسط ملكه انجام می‌گیرد. ملكه عموماً در كندوها فرد و تك است و در برخی موارد استثنایی دو یا چند ملكه‌ایی دیده می‌شود. در صورت تعدد ملكه خود زنبوران كارگر ملكه زاید را كه طبیعتاً پیر یا ضعیف می‌باشد هلاك می‌سازند. ملكه در تمام عمر خود یكبار جفت‌گیری كرده و بارور می‌شود و آنهم در اولین پروازی كه از كندو خارج می‌شود. ملكه تخم خود را در بخش مركزی سلول قرار می‌دهد. از تخمها طی سه روز لارو خارج می‌شود. همه لاروها از ژل شاهانه (غذایی مخصوص كه توسط زنبوران كارگر تولید و به مصرف ملكه می‌رسد) در دو روز اول تغذیه می‌كنند. در سومین روز از مرحله لاروی، تنها لارو ملكه از ژل شاهانه تغذیه می‌كند و بقیه لاروها كه به زنبور كارگر و نر تبدیل می‌شوند از جیره شامل مخلوط عسل و گرده رقیق شده استفاده می‌كنند. 15 روز طول می‌كشد تا تخمی به ملكه تبدیل شود در حالی كه برای تبدیل لارو به زنبور كارگر 3 روز و برای كارگر 12 روز طول می‌كشد. هر ملكه بین 1500 تا 3000 تخم می‌گذارد. تخم‌های نابارور به زنبور نر و تخم‌های بارور شده به زنبور كارگر تبدیل می‌شوند. ملكه بین 6 تا 7 سال می‌تواند زندگی كند.

ب- زنبور نر

تنبل‌ترین زنبورها، زنبور نر می‌باشد. این زنبور درشت‌تر و بزرگتر از زنبور كارگر می‌باشد و خرطومی برای مكیدن شیره و شهد ندارد. زنبور نر فاقد سبد گرده بوده و همچنین دارای غدد ترشح كننده موم برای ساختن شان عسل نمی‌باشد.

ج- زنبور كارگر

زنبوران ماده‌ای هستند كه بدلیل عدم تكامل دستگاه تناسلی نمی‌تواند تخمگذاری نمایند. زنبوران كارگر به منظور ساختن شان، موم ترشح می‌كنند. زنبوران كارگر مواد رزینی بنام بره موم را از درختان جمع می‌كنند و از بره موم برای درزگیری و ترمیم شانها و استحكام دیواره‌های نازك سلولها استفاده می‌كنند. بره موم كندو را در برابر آب محافظت می‌كند. همچنین از بره موم برای مومیایی نمودن لاشه حشراتی كه غیرقابل انتقال به بیرون از كندو می‌باشند استفاده می‌گردد. زنبور كارگر كوچكترین و پرجمعیت‌ترین زنبوران عسل هستند و 98 درصد جمعیت كلنی را تشكیل می‌دهند. یك كلنی می‌تواند بین 60 تا 80 هزار زنبور كارگر داشته باشند.

امروزه زنبورداری بعنوان یکی از رشته فعایتهای پردرآمد کشاورزی که موفقیت در دیگر رشته های کشاورزی بدون آن میسر نیست شناخته شده است.تغذیه هر موجود در طبیعت با مرگ موجود یا موجودات دیگر همراه است اما تغذیه زنبورعسل  نه تنها هیچ نقصی در هیچ موجودی بوجود نمی آورد بلکه بواسطه عمل گرده افشانی حیات جدیدی به هزاران موجود دیگر میبخشد و این از موارد نادر در طبیعت است.اکثر گیاهان برای تولید مثل وبقا گونه خود به عمل گرده افشانی حشرات وابسته هستند.با یک بررسی کلی از آمارهای موجود نتیجه گرفته شده است که 30 تا 50 درصد رژیم غذایی بشر به طور مستقیم یا غیر مستقیم  به حشرات گرده افشان بستگی دارد.(mcgregor,1976)

عسل ماد شیرین و غلیظی است که توسط زنبوران عسل  از شهد گل گیاهان جمع آوری  و تغییر شکل یافته و در داخل سلولهای مومی کندو ذخیره میگردد. مواد متشکه عسل شامل آب،قندهااسیدها،مواد معدنی،آنزیمها ،ویتامینها،چربیها،پروتئینها  و یکسری مواد دیگرمانند مواد معطر و آنتی بیوتیکها میباشد.

80 تا 82 درصد عسل از قندها(بیش از 20 نوع قند در عسل وجود دارد) و حدود 17 درصد آب دارد.و PH آن 91/3 است که اسیدی است.عسل را بر حسب منبع جمع آوری شهد گل یا نوع گیاه طبقه بندی میکنند.زنبور عسل ممکن است شهد را از روی یک نوع گیاه یا چند نوع گیاه جمع آوری کند.در مناطقی  که در زمان معین دارای یک نوع گل بخصوص باشد میتوان عسل را بر حسب آن نامگذاری نمود مانند عسل مرکبات،یونجه ،گون و غیره.

شهد ماده شیرینی است  که توسط غدد شهد زای گیاهان ترشح و توسط زنبور عسل  بداخل کندو حمل میشود.زنبورها در جریان ملاقات گلها شهد را از روی آنها جمع آوری نموده و بداخل کندو حمل میکنند.یک زنبور چرا کننده برای جمع آوری شهد گلها بطور متوسط روزانه 10 مرتبه از کندو خارج میشود.وزن متوسط یک محموله شهد نیز 40 میلیگرم میباشد.

برای تبدیل شهد به عسل دو سری  مراحل یا فعل و انفعالات دخالت دارند.

1-   فعل و انفعالات شیمیایی بر روی قندهای شهد

2-   فعل و افعالات فیزیکی  که باعث تنظیم رطوبت عسل  و یا از دست دادن آب اضافی میگردد.

ارزش دارویی و غذایی عسل:

عسل زود جذب خون می شود و به همین جهت نیرو بخش و در خونسازی فوق العاده مؤثر است. عسل برطرف كننده یبوست و برای كسانیكه دیر بخواب می روند بسیار مطلوب است. برای رفع خستگی و كوفتگی اثر قابل ملاحظه ای دارد. اگر به زنان باردار داده شود در هوش فرزندان بسیار مؤثر است. عسل به خاطر خاصیت میكروب كشی اش برای مبتلایان به اسهال مفید است. برای رفع سرفه مؤثر و صدا را صاف می كند.

دارای مقداری مواد ضدعفونی كننده است كه خاصیت جلوگیری از رشد میكروبها دارد بهمین ابومنصور علی الهروی می نویسد : عسل جراحتها را خوب می كند و التیام به زخم عمیق می بخشد.

دانشمندان دو اثر مهم برای عسل قائلند :

1- آنتی بیوتیك

2- ضد پیری (افزایش قوای بدنی و طول عمر)

ویژگیهای ضد باکتریایی عسل:

عسل در شرایط مساعد می تواند سالهای دراز بدون فاسد شدن باقی می ماند. در زمانهای قدیم از عسل برای عفونتهای مختلف استفاده می شد. شیخ الرئیس ابوعلی سینا در كتاب قانون از عسل بعنوان درمان زخمهای چركی یاد كرده است. و حتی در كتاب قانون می خوانیم ابن سینا برای درمان سوختگی و بهبود پوست و ترمیم زخم از عسل هر روز بصورت ماده مالیدنی استفاده می كرد و یا دانشمندی چون زكریای رازی از عسل بعنوان درمان زخمها استفاده می كرد. این خاصیت ضد میكروبی یافت شده در عسل را مربوط به سه سیستم مختلف می داند كه بصورت مجزا و تواماً وارد عمل می شوند و از استقرار یا رشد بسیاری از میكروارگانیسم ها در عسل جلوگیری می كنند. این سه عبارتند از :

1 : اسیدیته : بطور متوسط PH عسل برابر9/3 است كه این خود به تنهایی عامل مهمی در جلوگیری از رشد میكروارگانیسم ها است.

2- فشار اسمزی : عسل محیط اشباع شده ای از كربوهیدرات ها است و وقتی یك موجود تك سلولی در این محیط قرار می گیرد تفاوت فشار اسمزی بین محیط  و بدن میكروارگانیسم آنقدر زیاد است كه آب سلول یا آب بدن این موجود زنده خارج می شود و سلول می میرد. به عبارت دیگر خاصیت آبزدایی قوی عسل باعث تلف شدن موجودات ذره بینی می شود.

3- اینهیبین : اصطلاحی كه در 1926 محققان به خاصیت ضد میكروبی عسل دادند. تجمع هیدروژن پراكسید (H2O2) از طریق فعالیت آنزیم گلوكز اكسیداز در عسل بوجود می آید كه همان اینهیبین یا خاصیت ضدباكتریایی است.

دو نوع انهیبین در عسل وجود دارد:

1-یكی همان خاصیت تولید H2O2 در عسل است كه این خاصیت به نور و گرما حساس و در برابر آنها ناپایدار می شود.

2-. دیگری مواد ضدباكتری است كه در برابر نور و گرما پایدار بوده این ماده  Pinicembrin است كه پس از 6 ماه نگهداری از عسل هم باز فعالیت در آن دیده شده است

پایداری مواد در عسل:

موادی كه به عسل آغشته شوند و یا در عسل شناور باشند از پایداری برخوردار هستند. به همین دلیل در مصر باستان برای مومیایی كردن اجساد از عسل هم استفاده میشد. در آلمان در 1983 Thearer ,  همكارانش یرای پایدار نگهداشتن قسمتهایی از اجزاء موجودات زنده آنها را در عسل نگهداری می كردند. یا در 1988 در شوروی سابق برای نگهداشتن دندانی كه با ریشه بیرون كشیده شده بود و باید در مكان دیگر از لثه كار گذاشته شود برای 48 ساعت در عسل نگهداری می كردند.

 عسل بعنوان داروی تحریك كننده سیستم ایمنی و قوت دهنده :

به خاطر آنكه عسل حاوی كالری زیادی است. در هر 10 گرم عسل 320 تا 350 كالری وجود دارد.دربیماریهایی كه بیش از حد سیستم ایمنی راضعیف می كند بعنوان ماده مغذی و تحریك كننده ایمنی استفاده می شود. در چین در سال 1989 XU و همكارانش محلول مغذی كه تحریك كننده سیستم ایمنی  بود برای بیماران مبتلاء به AIDS، سرطان و عفونتهای مختلف تهیه كردند. این محلول حاوی ویتامین A, C و ZnSO4 و چند گیاه دارویی و عسل بوده است.

همچنین به خاطر خاصیت جذب سریع قندهای عسل، ورزشكاران ازآن به مقدار زیادی مصرف كرده و این باعث می شود كه سریعتر قوای خود را بازیایند.

كلاً عسل خلط آور و ضد سرفه است ترشحات نایژه را رقیق ساخته و عملكرد مخاط را بهبود می بخشد. این اثرات عسل را می توان به خصوصیت كالریزایی زیاد و تحریك سیستم ایمنی نسبت داد. چون عسل در افزایش مقدار هموگلوبین اثر دارد در اكسیژن رسانی بدن كمك كرده و باعث بهبود در تنفس بدن می شود.

 عسل و بیماریهای چشمی

در سال 1983 Abramor و همكارانش از عسل بعنوان درمان سوختگی چشم استفاده كردند و به خاطر ضدباكتریایی بودن آن نتایج خوبی بدست آمد و سوختگی چشمها بدون عفونت میكروبی بهبود می یافت.

عسل دارویی مؤثر در درمان ورم چشم است و آن را برای درمان ورم پلك، ورم ملتحمه، قرنیه، زخمهای قرنیه و عفونتهای چشمی مصرف می كنند. عسل جراحات مداوم قرنیه را با بهم آمدن زخم بخوبی درمان می كند.

 عسل بعنوان درمان بیماریهای لوله گوارشی

عسل بدلیل داشتن قندهای منوساكارید، جذبی سهل و سریع دارد. عسل بخاطر اثر ضدالتهابی و بخاطرویسكوزیته خود در معده با اسید معده مخلوط شده و غلظت آن را كاهش داده و در درمان زخم معده می تواند كمك كند.

عسل خالص سبب كشتن بسیاری از باكتریها از جمله باكتریهای بیماری زائی مانند سالمونلا، شیگلا، اشیریشیاكلی و سایر میكروبهای گرم منفی می شود.

استفاده از عسل سبب كاهش دوره اسهال باكتریال می شود، زیرا به خاطر وجود گلوكز باعث پیشبرد جذب سدیم و آب در روده می شود.

 عسل در درمان بیماریهای كلیوی

عسل را بویژه د رمورد شدت درد كلیه توصیه می كنند و مربوط به این می دانند كه در عسل پروتئین به مقدار كمی وجود دارد و تقریباً در آن نمك نیست. اینها دو ماده ای هستند كه  در عوارض كلیوی  نقش دارند.